K\u00f6t\u00fc kokular sadece ge\u00e7ici bir rahats\u0131zl\u0131k de\u011fil, fiziksel ve zihinsel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan tehdit eden, ya\u015fam kalitesini ciddi oranda d\u00fc\u015f\u00fcren bir kirlilik t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u0130ngiltere’nin Westbury kasabas\u0131nda ya\u015fayan emekli \u00f6\u011fretmen Elaine Corner i\u00e7in bu durum g\u00fcnl\u00fck bir kabusa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Bah\u00e7esine ad\u0131m atmay\u0131 “a\u00e7\u0131k bir \u00e7\u00f6p kamyonunun arkas\u0131nda y\u00fcr\u00fcmeye” benzeten Corner, pencereleri kapal\u0131 olsa bile yak\u0131ndaki at\u0131k tesisinden gelen mide buland\u0131r\u0131c\u0131 kokudan ka\u00e7am\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar genellikle koku alma duyusunu; g\u00f6rme, i\u015fitme ve dokunma gibi duyular\u0131n gerisinde tutuyor. ABD’de yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, baz\u0131 \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin koku alma duyular\u0131n\u0131 kaybetmeyi telefonlar\u0131n\u0131 kaybetmeye tercih edece\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak bilimsel veriler, bu duygunun hayati \u00f6nemini ve kirlili\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat\u0131 \u015fu \u015fekilde \u00f6zetliyor:<\/p>\n\n\n\n
Koku alma duyusu, evrimsel s\u00fcre\u00e7te bizi hastal\u0131klardan ve enfeksiyonlardan koruyan bir “erken uyar\u0131 sistemi”<\/strong> olarak geli\u015fmi\u015ftir. Stockholm\u2019deki Karolinska Enstit\u00fcs\u00fc’nden Profes\u00f6r Johan Lundstr\u00f6m, bu sistemi “davran\u0131\u015fsal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimizin” bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlar.<\/p>\n\n\n\n Kokular\u0131n sa\u011fl\u0131k \u00fczerindeki etkisi, sadece koku molek\u00fclleriyle de\u011fil, bireyin o kokuya duydu\u011fu endi\u015fe ve korkuyla<\/strong> da ili\u015fkilidir. Bili\u015fsel psikolog Pamela Dalton’a g\u00f6re, bir kokudan ne kadar rahats\u0131z olunursa, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n etkilenme riski o kadar artar.<\/p>\n\n\n\n Ya\u015fam Tarz\u0131 De\u011fi\u015fiklikleri:<\/strong> S\u00fcrekli k\u00f6t\u00fc kokuya maruz kalan bireylerde “uyumsuz davran\u0131\u015flar” geli\u015febilir:<\/p>\n\n\n\n K\u00f6t\u00fc kokular her mahallede ayn\u0131 \u015fekilde hissedilmez. Ara\u015ft\u0131rmalar, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli topluluklar\u0131n; \u00e7\u00f6p yakma tesisleri ve a\u011f\u0131r sanayi b\u00f6lgelerine 2 kilometre<\/strong> veya daha yak\u0131n mesafelerde ya\u015fama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu, bu durumun koku kirlili\u011finde bir e\u015fitsizlik yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n K\u00f6t\u00fc kokulardan \u015fikayet etsek de koku alma duyusunun kayb\u0131 (anosmi) \u00e7ok daha ciddi sorunlara yol a\u00e7ar:<\/p>\n\n\n\n “On y\u0131llard\u0131r kokular \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan biri olarak, k\u00f6t\u00fc kokular\u0131 almak beni rahats\u0131z etmiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, koku alma duyumun iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.” \u2014\u00a0Pamela Dalton<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n D\u00fcnya genelinde \u015eili ve Litvanya gibi \u00fclkeler koku kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 yasal d\u00fczenlemeleri s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken, halk\u0131n bu konudaki \u015fikayetleri sanayi tesislerinin faaliyetlerini denetlemeye zorlamaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n\n
\n\n\n\nFizyolojik ve Sosyal Yans\u0131malar<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nKoku Kirlili\u011finde Sosyal Adaletsizlik<\/h3>\n\n\n\n
Koku Almaman\u0131n Riskleri (Anosmi)<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n