Günümüzün modern çatışmaları, insanlığı “ilk büyük savaş”ın köklerine geri götürüyor. Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı Arkeolog Nezih Başgelen, Sümer şehir devletleri Lagaş ile Umma arasındaki ezeli rekabeti ve bu zaferi ölümsüzleştiren ünlü Akbabalar Steli’ni değerlendirdi.
Lagaş ve Umma: İlk Sınır ve Su Savaşı
MÖ 2525 civarında Mezopotamya’da yaşanan bu çatışma, tarihin yazılı olarak kaydedilmiş ilk savaşı olarak biliniyor. 150 yılı aşkın süren bu gerilimin nedeni ise tanıdık: Sınır anlaşmazlıkları ve su paylaşımı.
- Anıtın Amacı: Lagaş Kralı Eannatum’un, Umma Kralı Ush’a karşı kazandığı zaferi kutlamak.
- Tarihsel Dönem: Erken Hanedanlık III (MÖ 2600-2350).
- Buluntu Yeri: 1880’lerde Irak’ın güneyindeki Tello’da (antik Girsu) keşfedildi.
- Sergilendiği Yer: Paris-Louvre Müzesi (Günümüze sadece yedi parçası ulaşmıştır).
Neden “Akbabalar Steli”?
Eser, adını üzerindeki çarpıcı bir sahneden alıyor: Mağlup düşmanların cesetleriyle ziyafet çeken akbaba kabartmaları. Ancak stel sadece vahşeti değil, dini ve hukuki bir zaferi de anlatıyor:
- Ön Yüz: Kral Eannatum, ordusunun başında muzaffer bir komutan olarak tasvir ediliyor.
- Arka Yüz: Lagaş’ın koruyucu tanrısı Ningirsu, bir elinde gürz, diğer elinde ise düşmanları içine topladığı dev bir ağ ile betimleniyor. Bu, zaferin ilahi bir destekle kazanıldığını simgeliyor.
Nezih Başgelen: “Akbabalar steli, üzerindeki yazılar ve tasvirlerle uluslararası hukuk tarihi açısından günümüze ulaşmış en eski belge sayılıyor. Tarihten sanata, dinden siyaset tarihine kadar pek çok benzersiz veri sunan bir kraliyet yazıtıdır.”
Bilinen En Eski Organize Şiddet: Jebel Sahaba
Arkeolojik veriler ışığında savaşın çok daha eskilere gittiğini belirten Başgelen, Sudan’daki Jebel Sahaba buluntularına dikkat çekiyor:
- Tarih: MÖ 13 bin – 14 bin.
- Bulgu: Nil kıyısında eş zamanlı gömülmüş 61 iskelet.
- Analiz: İskeletlerin çoğunda ok ve mızrak yaraları tespit edildi. Bu durum, insanlık tarihinin bilinen en eski organize şiddet örneği olarak kabul ediliyor.
Arkeolojik Bir Başyapıt Olarak Girsu
Sümer kabartma sanatının en nadide örneklerinden biri sayılan bu stel, Lagaş’ın Kral Eannatum yönetiminde tüm Sümer’i kontrol altına aldığı görkemli dönemin bir nişanesi. Mezopotamya’nın siyasi ve askeri yapısını anlamak için “Akbabalar Steli”, bugün hala bilim dünyasının en önemli rehberlerinden biri olmaya devam ediyor.