NASA, birkaç gün içinde Artemis II görevini başlatarak dört astronotu Ay yolculuğuna göndermeye hazırlanıyor. Ay yörüngesinde gerçekleştirilecek bu görev, gelecekte planlanan insanlı inişlerin ve kalıcı bir Ay üssünün önünü açmayı hedefliyor. Artemis programının maliyeti 93 milyar doları buluyor ve Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) uzaydaki en iddialı projelerinden biri olarak öne çıkıyor. BBC soruyor: Washington neden şimdi Ay yarışına giriyor? Bir sonraki durak Mars mı? NASA’nın görevleri neden önemli?

İşte beş maddede uzay yarışında öne çıkan sebepler:

1. Değerli kaynaklar

Yüzey kuru, tozlu ve çorak görünse de gerçekte durum daha farklı. Natural History Museum bünyesinde görev yapan gezegen bilimci Sara Russell bu durumu “Ay’da Dünya’da sahip olduğumuz elementlerin aynısı bulunuyor. Buna nadir toprak elementleri de dahil. Bu elementler Dünya’da oldukça kıt ancak Ay’ın bazı bölgelerinde, madencilik yapılabilecek kadar yoğunlaşmış olabilirler” diye açıklıyor. Ayrıca demir ve titanyum gibi metallerin yanı sıra, süperiletkenlerden tıbbi ekipmanlara kadar pek çok alanda kullanılan helyum da bulunuyor. Ancak en büyük çekim unsuru olan kaynak su. Russell’a göre, “bazı minerallerin içinde hapsolmuş su var ve kutup bölgelerinde önemli miktarda su bulunuyor”. Kalıcı olarak gölgede kalan kraterlerin bulunduğunu ve bu alanlarda buz birikebildiğini de belirtiyor.

2. Uzay hakimiyeti

ABD’nin 1960 ve 1970 yıllarındaki Apollo hamleleri, uzayda üstünlük kurma yarışını hızlandırdı. Bu kez ise rakip uzay programında hızlı ilerleme kaydeden Çin. Ay’a robotlar ve gezgin araçlar indirmeyi başaran Çin, 2030 yılına kadar insan göndermeyi de hedeflediğini belirtiyor.

Ay yüzeyine bayrağını ilk diken ülke olmanın prestiji hala önemini koruyor. Ancak artık bayrağın nereye dikildiği daha da kritik hale geldi. Hem ABD hem de Çin en zengin kaynaklara sahip bölgelere erişim sağlamak istiyor; bu da Ay’daki en değerli alanların kontrolünü güvence altına almak anlamına geliyor. Astronot Helen Sharman, bu durumu “BM anlaşması gereği toprağın bir parçasına sahip olamazsınız ancak o alanda başkalarının müdahalesi olmadan faaliyet gösterebilirsiniz. Bu nedenle şu anda asıl mesele, bir arazi parçasını fiilen kapmak. Sahip olamazsınız ama kullanabilirsiniz. Bir kez oradaysanız, istediğiniz sürece elinizde tutabilirsiniz” sözleriyle açıklıyor.

3. Mars’a giden yol

NASA, odağını Mars’a çevirmiş durumda ve 2030’lu yıllarda insan göndermeyi hedefliyor. BBC’ye göre aşılması gereken teknolojik engeller göz önüne alındığında bu iddialı bir hedef. Londra’daki Bilim Müzesi’nin uzay bölümünün başında görev yapan Libby Jackson da “Ay’a gitmek ve orada uzun süreli kalmak, başka bir gezegende yaşamayı ve çalışmayı öğrenmek için çok daha güvenli, çok daha ucuz ve çok daha kolay bir test ortamı sağlıyor” diyor.

NASA’nın Ay’da kurulacak bir üs sayesinde astronotların ihtiyaç duyduğu hava ve suyu sağlama teknolojilerini geliştirebileceği, enerji üretimi ve insanları aşırı sıcaklıklar ile tehlikeli uzay radyasyonundan koruyacak yaşam alanları inşa etme konularını da çözebileceği ifade ediliyor. Jackson, Ay’daki potansiyel denemeleri şöyle açıklıyor: “Eğer bu teknolojileri ilk kez Mars’ta denerseniz ve işler ters giderse, sonuçlar potansiyel olarak felaket olur. Bunları Ay’da denemek çok daha güvenli ve çok daha kolay”.

4. Gizemler, sırlar ve daha fazlası

Bilim insanları, Ay’dan getirilecek materyalleri incelemek için sabırsızlanıyor. Natural History Museum bünyesinde görev yapan gezegen bilimci Sara Russell, Apollo görevlerinden getirilen örneklere atıfta bulunarak “Bu örnekler bize Ay’ın, Mars büyüklüğünde bir gök cisminin Dünya’ya çarpmasıyla oluştuğunu gösterdi. Bu çarpışmadan kopan parçalar Ay’ı meydana getirdi. Bunu Apollo görevlerinden getirilen kayaçlar sayesinde biliyoruz” bilgisini paylaşıyor.

Ancak Russell’a göre hala keşfedilecek çok şey var. Ay bir zamanlar Dünya’nın bir parçası olduğu için gezegenin 4,5 milyar yıllık tarihine dair bir kayıt barındırıyor. Russell, “Ay, Dünya’nın mükemmel bir arşivi. Ay’ın farklı bir bölgesinden getirilecek yeni kaya örnekleri olağanüstü olur” diyor.

5. Yeni bir neslin izinde

Apollo görevleri sırasında Dünya’ya iletilen grenli siyah-beyaz görüntüler, pek çok kişi için uzay hayalini gerçeğe dönüştürdü. BBC, bu yayınları izleyen az sayıda kişinin astronot olduğunu fakat çok sayıda insanın bilim, teknoloji ve mühendislik alanlarında kariyer yaptığını yazıyor. Artemis görevlerinin de yeni bir nesle ilham vermesi umuluyor. Londra’daki Bilim Müzesi’nin uzay bölümünün başında görev yapan Libby Jackson, bu fikri şöyle paylaşıyor: “Teknolojinin içinde yaşadığımız bir dünyadayız. Bilim insanlarına, mühendislere ve matematikçilere ihtiyacımız var ve uzay, insanları bu alanlara heyecanlandırma konusunda olağanüstü bir güce sahip”.

Yeni iş alanları ve büyüyen bir uzay ekonomisi, ABD’nin Artemis programına yatırdığı milyarlarca doların karşılığını almasını da sağlıyor.