Küba, son bir ay içinde üçüncü kez büyük bir elektrik kesintisiyle sarsılarak karanlığa gömüldü. Nuevitas termik santralindeki arızanın zincirleme bir çöküşe yol açmasıyla derinleşen bu enerji krizi, aslında on yıllardır süren ekonomik ambargonun ve jeopolitik bilek güreşinin bir yansıması. İşte Time dergisi merceğinden Küba krizine dair bilinmesi gerekenler:
1. Küba’nın Mevcut Ekonomik Yapısı ve Yönetimi Nasıl?
Küba, Komünist Parti tarafından yönetilen tek partili bir sosyalist cumhuriyettir. 1959 devriminden sonra Fidel Castro liderliğinde Sovyetler Birliği ile ittifak kuran ülke, sanayi ve toprakların millileştirildiği merkezi bir model izledi. Sovyetlerin 1991’de çöküşüyle ekonomisi %35 küçülen ada, bugün hala Sovyet döneminden kalma miadı dolmuş termik santrallere ve dış petrol ithalatına bağımlı bir haldedir.
2. Ülkeyi Şu An Kim Yönetiyor?
65 yaşındaki Miguel Díaz-Canel, 2018’den beri Başkanlık koltuğunda oturuyor ve 1959’dan bu yana Castrolar dışındaki ilk sivil lider. 2021’de Parti liderliğini de üstlenen Díaz-Canel, ekonomik liberalleşme adımları atsa da sosyalist sistemi koruma konusunda kararlı. Başkan, ülkedeki gıda ve ilaç kıtlığının ana sorumlusu olarak ABD yaptırımlarını ve petrol ablukasını gösteriyor.
3. Venezuela ile İlişkiler Neden Hayati?
1990’ların sonunda Fidel Castro ve Hugo Chávez arasında kurulan “tek ulus” vizyonu, Küba’ya can simidi oldu. Havana, petrol karşılığında Venezuela’ya askeri ve istihbarat desteği sağladı. Ancak Ocak ayında ABD’nin Venezuela’da gerçekleştirdiği operasyonla Maduro’nun devrilmesi (bu operasyonda 32 Kübalı hayatını kaybetti), Küba’nın en büyük enerji tedarikçisini kaybetmesine yol açarak krizi derinleştirdi.
4. ABD ile Gerilimin Tarihsel Kökleri Nelerdi
İlişkiler, 1959’da Castro’nun ABD destekli Batista rejimini devirmesiyle koptu. 1961’deki başarısız Domuzlar Körfezi İşgali ve 1962’deki Küba Füze Krizi, iki ülkeyi nükleer savaşın eşiğine getirdi. Obama dönemindeki yumuşama süreci, Donald Trump’ın 2017’de göreve gelmesiyle tersine döndü ve Küba yeniden “terörü destekleyen devletler” listesine alındı.
5. ABD Neden Petrol Ablukası Uyguluyor?
29 Ocak’ta Trump, Küba’nın Rusya, Çin ve İran gibi “düşman aktörlerle” iş birliği yaptığını iddia ederek ulusal acil durum ilan etti. Bu emir, Küba’ya petrol sağlayan ülkelere yeni tarifeler getirerek fiili bir abluka başlattı. Trump, “Komünist Küba rejiminin yağmalarına sıfır toleransımız var” diyerek Venezuela petrolünün adaya gitmesini tamamen engelledi.
6. Abluka Küba Halkını Nasıl Etkiliyor?
10 milyon insan derin bir insani krizle karşı karşıya. Yakıt yokluğu nedeniyle hastaneler operasyonları durdurdu, okullar kapandı ve su pompaları çalışamaz hale geldi. Birleşmiş Milletler uzmanları, bu durumu “uluslararası hukukun ciddi bir ihlali” olarak nitelendirirken, ada sokaklarında çöp yığınları birikiyor ve gıdalar soğutma sistemleri çalışmadığı için bozuluyor.
7. Küba Halkı Bu Duruma Nasıl Tepki Veriyor?
Sıkı kontrol altındaki ülkede protestolar artış gösteriyor. Ocak ayında 30 olan muhalif eylem sayısı, Mart’ın ilk yarısında 130’a yükseldi. Díaz-Canel, halkın sıkıntısını anladığını ancak “vatandaş huzurunu tehdit eden vandalizme müsamaha gösterilmeyeceğini” vurguladı.
8. Trump’ın “Rejim Değişikliği” Planı Ne?
İran ve Venezuela liderlerini devre dışı bırakan Trump, gözünü Küba’ya dikmiş durumda. 16 Mart’ta Oval Ofis’te konuşan Trump, “Küba sonun yaklaştığını görüyor, Küba’yı alma onuruna sahip olacağıma inanıyorum”ifadelerini kullandı. Trump’ın, geniş çaplı bir savaştan ziyade Díaz-Canel’i görevden uzaklaştırmaya odaklandığı bildiriliyor.
9. Rusya Sürece Nasıl Bakıyor?
Moskova, Küba’daki durumu “yapay olarak körüklenen bir çatışma” olarak tanımlıyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin baskılarını kınayarak Küba’ya maddi yardım dahil her türlü desteği sürdüreceğini açıkladı. Rus yorumcular, Küba’nın düşüşünün “çok kutuplu dünya” vizyonu için büyük bir prestij kaybı olacağı uyarısında bulunuyor.
https://gazeteoksijen.com/dunya/9-soruda-kuba-krizi-neden-dogdu-nasil-sonuclanacak-269174