Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde yürütülen çığır açıcı bir araştırma, obeziteyle mücadelede yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Yapay zeka kullanılarak keşfedilen BRP adlı molekül, mevcut zayıflama ilaçlarının en büyük sorunu olan yan etkileri ortadan kaldırarak kilo kaybı sağlama potansiyeli taşıyor.
Hipotalamusu Hedefleyen Yeni Mekanizma
Günümüzde popüler olan Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi ilaçlar, iştahı baskılayan GLP-1 hormonunu taklit ederek çalışıyor. Ancak bu ilaçlar esas olarak beynin arka kısmını etkilediği için pek çok hastada mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı gibi şikayetlere yol açıyor.
Yeni keşfedilen 12 amino asitlik BRP molekülü ise farklı bir rota izliyor. Doğrudan iştah düzenleyici merkez olan hipotalamusu hedef alan bu molekül, açlık hissini buradan kontrol ediyor. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde, BRP’nin sadece yağ kaybı sağladığı ve mevcut ilaçların aksine kas kaybına yol açmadığı gözlemlendi.
“Peptide Predictor” ile 20 Bin Gen Tarandı
BRP molekülünün keşfi, “Peptide Predictor” adı verilen özel bir yapay zeka sistemi sayesinde gerçekleşti. Bilim insanları bu sistemle yaklaşık 20 bin insan genini tarayarak hormon benzeri 2 bin 683 potansiyel peptidi belirledi. Laboratuvar ortamında test edilen 100 aday arasından BRP, en başarılı sonuç veren molekül olarak öne çıktı.
Michigan Üniversitesi’nden Randy J. Seeley, bu teknolojik başarıyı şu sözlerle değerlendiriyor: “Bu kadar çok sayıda peptidin tek tek incelenmesi gerçekten etkileyici. Çalışmaya hayran kaldım.”
İnsan Deneyleri ve Gelecek Beklentileri
Araştırmanın baş yazarı Katrin Svensson, molekülü insan klinik deneylerine taşımak için hazırlıklara başlarken, uzmanlar sürecin uzun vadeli güvenilirliği konusunda temkinli. Seeley, obezitenin kronik bir hastalık olduğunu hatırlatarak, “En büyük soru, bu moleküle dayalı bir ilacın uzun vadede yeterince güvenli olup olmayacağı” uyarısında bulunuyor.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada bir milyardan fazla insan obezite ile mücadele ediyor ve bu sayının 2030’a kadar iki katına çıkması bekleniyor. Dr. Giles Yeo, gelinen noktayı çarpıcı bir tespitle özetliyor:
“Bugün dünyada obeziteyle yaşayan yaklaşık bir milyar insan var. Artık obezite nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı, kıtlıktan ölenlerden daha fazla. İnsanlık tarihinde ilk kez böyle bir noktadayız. Bu nedenle ne kadar çok tedavi seçeneği geliştirilirse, o kadar iyi.”
BRP başarılı olsa bile, kalp-damar sağlığına ek faydalar sunan mevcut GLP-1 ilaçlarının tamamen devre dışı kalması beklenmiyor. Ancak yeni seçenekler, hastaların kendileri için en uygun ve sürdürülebilir tedavi kombinasyonunu bulmalarına imkan tanıyacak.