2009 yılında İtalya’da bir katilin cezası, DNA’sında saldırganlıkla ilişkilendirilen MAOA (savaşçı gen) varyantı olduğu gerekçesiyle indirilmişti. Ancak Amsterdam UMC’den Aysu Okbay, davranışların birkaç büyük gen tarafından belirlendiği görüşünün artık geçerliliğini yitirdiğini belirtiyor.
Kişilik “Poligenik” Bir Yapıdır
Güncel bilimsel veriler, kişiliğin oluşumunda tek bir genin değil, binlerce genin çok küçük etkilerinin birleştiğini (poligenik) savunuyor.
- İkiz Çalışmaları: 1958-2012 yılları arasındaki 2.500’den fazla ikiz araştırması, kişilik farklılıklarının %40-50’sinin genetik, geri kalanının çevresel olduğunu gösteriyordu.
- Yeni Veriler: Genom çapında yapılan daha yeni çalışmalar ise genetik etkinin %9 ile %18 arasında olabileceğini göstererek “kayıp kalıtım” tartışmasını başlattı.
Çevresel Faktörler ve “Fetal Programlama”
Sanılanın aksine, yetişkinlikte yaşanan piyango kazanmak veya kaza geçirmek gibi büyük olaylar kişilikte kalıcı izler bırakmıyor.
- Erken Dönem Etkisi: Brent Roberts, yetişkinlik travmalarının derin iz bırakmadığını ancak çocukluktaki olumsuzlukların daha kalıcı olduğunu vurguluyor.
- Anne Karnı (Fetal Programlama): Hamilelikteki stresin bebeğin mizacını etkilediği görülüyor. 2022’de yapılan bir çalışma, stresli gebelik geçiren annelerin bebeklerinde daha fazla korku ve huzursuzluk saptadı.
- Gen-Çevre Etkileşimi: Jana Instinske, genetik yatkınlığın tek başına yeterli olmadığını, çevrenin bazı genleri “aktif hale getirdiğini” ifade ediyor.
Sonuç: Değişebilen İnsan Doğası
İnsan genomunun %99,9’u herkesle aynıdır; geri kalan milyonlarca varyasyon ise kişilik üzerinde küçük etkiler yaratır. Uzmanların birleştiği temel nokta şu: İnsan doğası esnektir. Genetik yatkınlıklar önemli bir zemin hazırlasa da, bir bireyin yaşam boyunca nasıl davranacağını tek başına belirlemeye yetmez.