Birçok kişinin bayramda iştahına hakim olamamasını “irade zayıflığı” olarak gördüğünü ancak durumun biyolojik olduğunu belirten Çevik, şu ifadeleri kullandı:
“Ramazan sonunda, vücudumuzda ‘açlık hormonu’ olarak bilinen ghrelin seviyelerinde belirgin bir artış yaşanırken; tokluk hissi veren leptin hormonunda ise hafif bir düşüş gözleniyor. Yani biyolojik olarak hem daha aç hissediyoruz hem de doyma sinyali beynimize normalden daha geç ulaşıyor.”
Şekerin Vücuttaki Klinik Etkileri
Ani şeker yüklemesinin pankreas üzerinde akut stres yarattığını vurgulayan Ekin Çevik, aşırı tüketimin kısa ve uzun vadeli zararlarını şöyle sıraladı:
- Kısa Vadede: İnsülin tavan yapar, ardından kan şekeri sert düşer; bu da titreme, baş dönmesi ve “yemek sonrası çöküşü” (ağır uyku hali) yaratır. Ayrıca bağırsaklara sıvı çekilmesiyle şişkinlik ve gaz oluşur.
- Uzun Vadede: Karaciğer yağlanması (NAFLD), damar sertliği (ateroskleroz), leptin direnci ve obezite riski artar. Şeker molekülleri proteinlere bağlanarak cildin kolajen yapısını bozar ve erken yaşlanmaya neden olur.
Sağlıklı Bayram İçin “Altın Kurallar”
Diyabet ve kalp hastaları başta olmak üzere herkesin uygulaması gereken stratejiler:
Aç Karnına Tatlı Yemeyin: Tatlı mutlaka ana yemeğin ardından, lifli gıdalar ve proteinlerle tüketilmelidir. Bu, şekerin kana karışma hızını yavaşlatır.
Seçici Denge Stratejisi: Birinci tercih sütlü veya meyveli tatlılar (güllaç, sütlaç) olmalı; şerbetli tatlılar en son seçenek olarak sınırlı tutulmalıdır.
Yanında Su İçin: Şekerli veya asitli içecekler yerine sadece su, maden suyu veya ayran tercih edilmelidir.
Porsiyon Ölçü Rehberi
| Tatlı Türü | İdeal Porsiyon Ölçüsü |
| Sütlü Tatlılar | Bir avuç içi kadar (küçük kase) |
| Meyveler | Bir yumruk büyüklüğü |
| Şerbetli Tatlılar | İki parmak genişliğinde (1-2 orta boy dilim) |
| Kek/Pastalar | Avuç ayası büyüklüğünde ve bir parmak kalınlığında |
“Sihirli Mekanizma”: Su ve Yürüyüş
Şekerin metabolik yükünü hafifletmenin en etkili yolunun hareket ve su olduğunu belirten Çevik, yürüyüşün önemini şu sözlerle açıkladı:
“Yemeklerden yaklaşık 15-20 dakika sonra yapılacak kısa bir yürüyüş hem pankreasın üzerindeki baskıyı azaltır hem de bayramın getirdiği enerji fazlasının yağ olarak depolanmasını engeller. Kaslar hareket halindeyken, kandaki glikozu insülinin rehberliğine ihtiyaç duymadan doğrudan yakıt olarak kullanmaya başlar.”
Ayrıca gün içine yayılan 2,5-3 litre su tüketimi, kandaki şeker konsantrasyonunu seyrelterek böbreklerin yükünü hafifletir ve metabolik yorgunluğun önüne geçer.