Türkiye’de hanelerin sağlık harcamalarıyla imtihanı ve vatandaşların fiziksel aktivite alışkanlıkları gözler önüne serildi. Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’nın bir parçası olarak Avrupa Birliği ülkeleriyle eş zamanlı uygulanan “Sağlık Modülü, 2025” çalışması, 15 yaş ve üstü fertlerin sağlık durumuna ve harcamaların aile bütçelerine getirdiği yüke dair çarpıcı veriler ortaya koydu.
Muayene ve İlaç Faturası Her İki Haneden Birine “Yük” Oldu
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, sağlık harcamalarının aile bütçelerinde yarattığı baskı oldu. Vatandaşların büyük bir kısmı tedavi ve ilaç masraflarını karşılamakta zorlanıyor.
- Doktor Muayene ve Tedavi Masrafları: Hanelerin %6,1’ine çok yük getirirken, %50,2’sine biraz yük getirdi. Bu harcamaların bütçesine hiçbir yük getirmediğini söyleyenlerin oranı ise %40,9’da kaldı.
- İlaç Harcamaları: İlaç masrafları hanelerin %5,0’ına çok, %50,9’una ise biraz yük getirdi. Hanelerin %44,0’ı ilaç harcamalarının yük getirmediğini belirtti.
- Diş Muayenesi ve Tedavisi: Diş masrafları hanelerin %5,3’üne çok, %37,2’sine biraz yük çıkarırken, %28,9’una yük getirmedi.
Harcama Yapamayanlar: Son 12 ay içerisinde hanelerin %2,7’si muayene veya tedavi, %28,6’sı diş muayenesi veya tedavisi, %0,1’i ise ilaç harcaması yapmadı.
Gelir Düştükçe Sağlık Masrafları Ağırlaşıyor
Gelir grupları arasındaki makas, sağlık harcamalarının hissedilen ağırlığında da kendini gösterdi. Doktor muayenesi ve ilaç için harcama yapmayan hanelerin oranı gelir gruplarından çok etkilenmezken, diş tedavisinde durum değişti.
En yüksek (beşinci) %20’lik gelir grubundaki hanelerin %25,5’inde diş muayenesi harcaması olmazken; bu oran en düşük (ilk) %20’lik gelir grubunda %45,4’e kadar yükseldi. Diğer gelir gruplarında ise harcama yapmayanların oranı ikinci grupta %36,5, üçüncü grupta %32,0 ve dördüncü grupta %28,1 olarak kayıtlara geçti.
Faturanın ağırlığı konusunda ise uçurum netleşti:
- En düşük %20’lik gelir grubunda: Hanelerin %62,9’una doktor muayene ve tedavileri, %37,6’sına diş muyeayene ve tedavileri, %65,5’ine ise ilaç harcamaları yük getirdi.
- En yüksek %20’lik gelir grubunda: Hanelerin %53,0’ı doktor muayene ve tedavilerinin, %38,0’ı diş muayene ve tedavilerinin, %59,5’i ilaç harcamalarının yük getirmediğini beyan etti.
Masa Başı Çalışanlar Yoksulluk Riskinden Daha Uzak
Çalışan fertlerin aktivite yoğunluğu incelendiğinde; %29,4’ünün oturarak, %45,5’inin ayakta durarak, %18,7’sinin yürüyerek veya orta düzey fiziksel aktivite yaparak, %6,4’ünün ise ağır iş ya da ağır fiziksel aktivite yaparak çalıştığı görüldü.
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski ile çalışma şekli arasındaki bağ ise oldukça dikkat çekici:
- Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan fertlerin yalnızca %17,2’si oturarak çalışıyor.
- Risk altında olmayan fertlerde ise masa başı (oturarak) çalışanların oranı %31,7‘ye çıkıyor.
- Ayrıca risk altındaki fertlerin %11,2’sinin ağır iş veya ağır fiziksel aktivite gerektiren işlerde ömür tükettiği belirlendi.
Hareketsizlik Alarm Veriyor: Toplumun %63,3’ü Hiç Spor Yapmıyor!
Araştırmanın en düşündürücü sonuçlarından biri de fiziksel aktivite eksikliği oldu. Bir işte çalışsın ya da çalışmasın, 15 yaş ve üstü fertlerin olağan bir haftada iş dışında en az 10 dakika boyunca aralıksız devam eden fiziksel aktivite veya boş zaman faaliyetlerine ayırdığı vakit incelendiğinde acı tablo ortaya çıktı:
Vatandaşların %63,3’ünün fiziksel aktivite veya boş zaman faaliyetlerine hiç zaman ayırmadığı tespit edildi. Düzenli veya düzensiz aktivite yapan azınlığın oranları ise şöyle dağıldı:
- Günde iki kere veya daha fazla: %1,4
- Günde bir kere: %11,6
- Haftada 4-6 kere: %5,6
- Haftada 1-3 kere: %11,5
- Haftada 1 kereden az: %6,7
En Çok Görme ve Yürümede Zorlanıyoruz
Vatandaşların günlük yaşam faaliyetlerini tek başına yerine getirebilme durumları incelendiğinde, büyük çoğunluğun temel fonksiyonlarında sorun yaşamadığı görüldü. Fertlerin %96,9’u iletişim kurmada, %95,8’i öz bakımında, %90,0’ı işitmede, %85,2’si bir şeyleri hatırlamada, %80,5’i görmede ve %79,7’si yürümede sorun yaşamadığını ifade etti.
Ancak günlük hayatta en çok zorlanılan faaliyetler sırasıyla şunlar oldu:
- Görme zorluğu çekenler: %17,3
- Yürüme zorluğu çekenler: %15,2
- Hatırlama zorluğu çekenler: %12,6
- İletişim kurmakta zorlananlar: %2,2
Fertlerin “en çok yapamadığını” yani tamamen mahrum kaldığını belirttiği faaliyetlerin başında ise %0,5 ile öz bakım gelirken, bunu %0,4 ile yürüme, %0,2 ile bir şeyleri hatırlama ve iletişim kurma faaliyetleri takip etti.
ÖZEL HABER
https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/62059